3.1. Historia da institución que custodia os fondos do arquivo
O primeiro proceso organizativo levouse a cabo no ano 1993, o último dos arquivos municipais da comarca do Deza organizados, realizándose dende entón sucesivas actuacións de reincorporación, informatización e adaptación ó novo cadro de clasificación nos anos 1995, 1998, 2000, 2002, 2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015 e 2017.
3.2. Contexto cultural e xeográfico
O concello de Vila de Cruces sitúase ao norte da provincia de Pontevedra. Ocupa unha superficie total de 149 quilómetros cadrados dispersos en 28 parroquias diferentes nas que residen ao redor de oito mil cincocentos habitantes. O territorio do actual concello de Vila de Cruces formou parte das provincias de Lugo e Santiago ata a división constitucional e a reforma posterior que derivou na súa inclusión definitiva na provincia de Pontevedra. As súas parroquias dependían de diferentes xurisdiccións: á de Deza, na que o señorío correspondía ao Conde de Lemos; á de Abeancos con señorío do Conde de Monterrei; á de Camanzo con señorío do mosteiro de San Paio de Santiago; á de Carboeiro con señorío do mosteiro de San Martiño de Santiago; á de Caxide con señorío de D. José Pardo; á de Cira con señorío do Conde de Altamira; á de Piloño, con señorío do arcebispo de Santiago e os coutos de Brandomés e San Xusto de Dombodán. No proceso de establecemento constitucional dos concellos chegaron a funcionar concellos en Camanzo, Ferreirós, Piloño, Merza e Cruces; este proceso culmina en 1836, dentro do que era partido xudicial de Lalín, establecéndose os concellos de Dozón, Agolada, Carbia, Lalín, Chapa e Rodeiro. No caso de Carbia, queda integrado por vintesete parroquias, as que aínda hoxe o compoñen coa salvidade de escisión producida na parroquia de San Fiz de Besexos da que xurdiu a parroquia de Nosa Señora da Piedade das Cruces, aumentando así o número a vinteoito pero manténdose a superficie total. O cambio de nome polo actual de Vila de Cruces faise efectivo no mes de outubro do ano 1944.
3.3. Atribucións/fontes legais
Lei 7/1985, do 2 de abril, reguladora das bases do réxime local .
Lei 7/2014, do 26 de setembro, de arquivos e documentos de Galicia.
Lei 5/2016, do 4 de maio, do patrimonio cultural de Galicia.
3.4. Estructura administrativa
Concello de Vila de Cruces. Secretaría Arquivo Municipal.
3.5. Xestión de documentos e política de ingresos
Por transferencia directa ao arquivo no remate da súa tramitación administrativa e coincidindo co seu escaso uso administrativo
3.6. Edificio
Arquivo integrado no edificio do Concello.
O local de arquivo ocupa na actualidade unha parte do soto no edificio do Concello. De forma rectangular, conta cuns 60 m2 de superficie total.
3.7. Fondos e outras coleccións custodiadas
Fondo do Concello: https://arquivos.depo.gal/web/patrimonio/atom-institucion?idArquivo=4000000
Fondo do Xulgado de Paz: https://arquivos.depo.gal/web/patrimonio/atom-institucion?idArquivo=839145
3.8. Instrumentos de descrición, guías e publicacións
Cadro de clasificación do fondo do concello: https://arquivos.depo.gal/documents/885401/885800/CC_AM_59_VILA+DE+CRUCES_20160909.pdf/97c2a12f-37dd-44a4-99a8-69d6cfa7183f
Cadro de clasificación do fondo do Xulgado de Paz: https://arquivos.depo.gal/documents/885401/885793/CC_AXP_47_VILA+DE+CRUCES_20160913.pdf/482cb256-1814-42d8-9859-10f810fd322a
Inventario: https://arquivos.depo.gal/web/patrimonio/catalogo/-/publicaciones/309
http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=10445
